JURUS NGARANG

NULISKEUN AKSARA GEDÉ
Ku: Ki Hasan
 
1. Aksara gedé dipaké pikeun nuliskeun aksara kahiji dina awal kalimah.
Contona:
- Horéng anjeunna téh midua manah.
- Saha nu can dahar téh?
- Mangga calik!
2. Aksara gedé dipaké pikeun nuliskeun aksara kahiji dina awal kalimah cutatan langsung.
Contona: 
- Manéhna nanya, ”Ku naon budak téh ceurik?”
- ”Yap ka dieu!” omong lanceukna.
- ”Dinten kamari dongkap téh,” walon manéhna.
3. Aksara gedé dipaké nuliskeun aksara kahiji dina kecap anu aya patalina jeung hal-hal kaagamaan, kitab suci, jeung jenengan Allah (kaasup kecap sulur-Na).

JURUS NGARANG

1. Watesan Kecap
 

Kecap mangrupa wangun basa  bebas pangleutikna anu ngandung
harti. Kecap oge mangrupa bagian kalimah pangleutikna anu sipatna
bebas sarta ngandung harti nu tangtu. Harti dina kecap bisa harti leksikal
bisa harti gramatikal.
Minangka wangun basa bebas pangleutikna, kecap diwangun ku
babagian anu leuwih leutik nya eta morfem, engang, jeung fonem. Kecap
bisa diwangun ku hiji morfem atawa leuwih. Anu dimaksud ku morfem
nya eta wangun basa pangleutikna anu ngandung harti. Contona, kecap
kuring diwangun ku hiji morfem, ari kecap  diajar diwangun ku dua
morfem, nya eta morfem  di- jeung morfem  ajar. Kecap kuring diwangun
ku dua engang (ku- jeung  ring), ari kecap diajar diwangun ku tilu engang
(di-, a-, jeung –jar). Kecap  kuring diwangun ku lima fonem (k,  u, r, i,
jeung ng). Kitu deui, kecap diajar diajar diwangun ku lima fonem (d,  i, a,
j, jeung r).
Minangka bagian kalimah pangleutikna nu sipatna bebas, kecap
bisa madeg mandiri lantaran bisa dikedalkeun sorangan tanpa dibarengan
ku unsur lian. Kecap oge bisa dipisahkeun cicingna atawa disela ku unsur
lian. Contona:  kuring, meuli, buku, kamari, ti,  jeung koperasi, dina
kalimah
Kuring meuli buku kamari ti koperasi.
masing-masing mangrupa kecap lantaran madeg mandiri dina eta
kalimah.
2. Wangun Kecap
Wangun kecap mangrupa papasingan kecap disawang tina
babagian atawa unsur-unsurna. wangun kecap teh aya nu tulen keneh can
diropea, disebutna  kecap asal  (salancar), aya nu geus diropea disebutna
kecap rekaan  (jembar).
Proses ngawangun kecap rekaan tina kecap sejen nu jadi dasarna
ku cara nepung-nepungkeun morfem disebut  tata wangun kecap  (proses
morfologis atawa proses morfemis).  Umumna proses morfologis dina
basa Sunda teh mangrupa:

JURUS NGARANG

GAYA BAHASA DALAM PROSA FIKSI

A. Pengertian Gaya Bahasa
Dalam kegiatan mengapresiasikan karya sastera, selain memahami isi dan bentuk, juga harus sampai pada menanggapi peeristiwa dan pelaku secara emotif dan merasakan serta menemukan keindahan bahasa pengarang. Salah satu cara pengarang mengekspresikan keindahan karangannya yaitu dengan plastic bahasa. Plastic bahasa adalah kekuatan kata atau bahasa untuk membentuk gambaran di benak seseorang yang mendengar atau membaca kata-kata itu (Tjahyono, 1988). Salah satu yang membentuk pengarang dalam membentuk plastic bahasa yang kuat adalah gaya bahasa.
Menurut HB Jassin, gaya bahasa adalah perihal memilih dan mempergunakan kata sesuai dengan isi yang mau disampaikan. Sedangkan menurut Nata Wijaya (1986:73), gaya bahasa adalah pernyataan dengan pola tertentu, sehingga mempunyai efek tersendiri terhadap pemerhati (pembaca atau pendengar).

B. Jenis Gaya Bahasa
Secara garis besar, gaya bahasa dapat dibedakan menjadi empat kelompok, yaitu:
1) Gaya bahasa perbandingan;
2) Gaya bahasa penegasan;
3) Gaya bahasa sindiran;
4) Gaya bahasa pertentangan;

JURUS NGARANG

Tehnik Ngarang

Ku Endah Dinda Jenura

Dina kanyataan hirup sapopoé, urang teu bisa ngabadé eusi haté jeung pikir jelema.Tapi dina fiksi mah, urang nu maca bisa neuleuman eusi pikir katut eusi haté tokoh carita ngaliwatan kalimah nu ngahaja dijieun ku pangarang pikeun nerangkeun hal éta.
Aya dua cara nu ilahar pikeun méré béja nu maca:
 
-Maké kalimah langsung: Panas mentrang. Panumpang teu saurang-saurang acan. Kang Kardi neuteup angkot bututna. “Hirup téh asa euweuh undakna,” gerentes haténa.

-Maké kalimah teu langsung: Panas mentrang. Panumpang teu saurang-saurang acan. Kang Kardi neuteup angkot bututna. Manéhna ngarasa hirup euweuh undakna.
 
TEHNIK

Nu dimaksad Stream of Consciousness (SoC) nyaéta gulak-gilekna eusi haté jeung pikiran nu sakapeung mah aclok-aclokan ti hiji hal ka hal séjén, acak, teu ngaleunjeur. Istilah ieu mimiti dipopulérkeun dina widang psikologi ku William James, sahiji psikolog Amérika. Abi teu apal naon basa Sunda nu cocog kanggé stream: tiasa geuleuyeung, guluyur, ringkel, atanapi umpalan. Nyanggakeun éta mah ka nu langkung palinter. Nu sidik, ieu istilah psikologi téh teras dianggo dina widang sastra pikeun nuduhkeun pagilinggisik atanapi campuhna narasi sareng eusi haté/pikir tokoh carita bari teu nganggo cara nu ilahar dilakukeun di luhur.

JURUS NGARANG

Tanda Baca -. Kekenteng ("...")

Ku Ki Hasan

1. Tanda kekenteng dipaké ngahapit cutatan langsung tina omongan, naskah, atawa bahan tinulis séjénna. Kekenteng duanana ditulis satahap luhureun jajaran.
Contona:
"Mun geus karumpul," saur Emang, "hayu urang indit!"
Dina éta buku ditandeskeun yén "maca karya sastra téh jantungna" dina pangajaran sastra mah.

2. Tanda kekenteng dipaké ngahapit judul guguritan, sajak, karangan, jeung bab buku lamun ditulis dina kalimah.
Contona:
Boh nilik eusina boh niiik basana, "Laut Kidul" téh guguritan anu kawilang pinunjul.
Méméh dibukukeun, sajak "Bulan jeung Laut" téh kungsi dimuat dina majalah.

JURUS NGARANG

TANDA BACA - 

Nana Sukmana

1. Tanda tanya (?) sareng tanda panyeluk (!) henteu kedah diréndéngkeun. Cekap salah sawiosna waé, luyu sareng fungsina. Tanda tanya kanggo nuduhkeun pananya, tanda panyeluk kanggo nuduhkeun panyeluk, panitah, atanapi rasa reuwas.
2. Tanda élipsis (...) jumlahna henteu sagawayah, cekap tilu titik baé. Teu kirang teu langkung. Kajabi dina ahir kalimah ditambihan ku satitik, wajib kanggo mungkas kalimah.
3. Tanda élipsis téh kanggo nuduhkeun kalimah anu ngarandeg sakedapan atanapi kanggo nuduhkeun engang/sora anu dipanjangkeun. Upamina baé, 'Ema...!" (Henteu kedah diserat : Emaaaaaaaa...!) margi parantos kawakilan ku titik-titik tanda élipsis téa.
4. Perhatoskeun ahiran 'na' sareng 'ana'. 

ARTIKEL

PLOT NU MATAK POGOT 

oleh Éndah Dinda Jénura

Plot atawa alur mangrupa salah sahiji unsur nu penting dina hiji carita. Nu dimaksud plot nyaéta narasi nu ditepikeun ku pangarang pikeun ngawangun lalakon sangkan nu maca kahudang émosi jeung katarik atina pikeun tuluy maca jeung namatkeun carita.
 
Dumasar kana ringkelna, aya carita nu mibanda téhnik plot maju, nyaéta carita nu ti hiji kajadian ka kajadian lianna ngéntép sacara kronologis ti awal nepika ahir, tur aya plot nu dijieun maké téhnik mundur atawa flashback, dimana hiji kajadian di mangsa nu geus kaliwat diasupkeun pikeun méré sawangan atawa katerangan keur nu maca. Plot biasana dijieun dumasar éfék nu dibutuhkeun pikeun carita. Fiksi misteri, komédi atawa horror biasana maké plot maju, demi fiksi romantis atawa tragis kalan-kalan sok nyelapkeun flashback di jerona.

Cenah, salah sahiji hal nu jadi pamiangan fiksimini teh nyaéta ayana rénjagan pikeun nu maca. Rénjagan biasana diteundeun di tungtung carita, ditandaan ku ayana hiji kajadian nu ujug-ujug ngagilek kana kajadian séjén nu teu dipiharep atawa teu kaimpleng saméméhna ku nu maca, atawa mangrupa klimaks nu matak ngalenggak bin hookeun.
Pikeun nyieun renjagan nu hadé (boh dina fikmin, carpon, atawa novél), dibutuhkeun katapis pangarang dina ngagulak-gilek plot carita supaya matak pogot maca. Kaahlian ngagulak-gilek plot ieu bisa dikawasa ku latihan nyieun rupa-rupa wangun carita. Nu kumaha plot nu matak pogot? Di handap ieu aya sababaraha rupa plot jeung sewang-sewang contona nu kungsi kapanggih di ieu lapak:

ARTIKEL

NGAMINIJ BASA JADI CARITA

Yasana: Kang Tatang Sumarsono

1. Pangulinan pangarang aya di antara dua kutub: nyata – rékaan.
Najan carita téh sagemblengna ukur rékaan, tapi angger bakal aya bagian—gedé atawa leutik anu napak dina alam nyata (réalitas).
Realitas dina karangan aya anu témbrés atawa nonggérak, tapi aya deuih anu ukur hawar-hawar, malah ukur dicokot hakékatna wungkul (atawa simbul-simbulna).
2. Masing kalah kumaha ahéngna carita dina karangan, angger bakal aya pakan (benang merah) anu nganteng kana réalitas kahirupan.

ARTIKEL

Yasana Jendral Tatang Sumarsono

Ieu mah sugan aya mangpaatna. Keun waé dianggap ngabéjaan bulu tuur gé:KALIMAH JENUK

Rék disebut istilah anyar, nya pék waé: kalimah jenuk. Maksudna, kalimah nu subyékna leuwih ti hiji (dumasar kana itungan jumlahna). Lian ti subyék, mungkin waé jenukna téh dina prédikat, atawa obyékna. Saheulaanan urang ngabahas anu jenuk dina subyékna, nya?*Budak meuli buku.Ieu lain kalimah jenuk, sabab subyék jeung obyékna ukur hiji. Kitu deui prédikatna ngan dipigawé sakali.Mun ditarjamahkeun kana basa Indonesia jadi: *Anak membeli buku.Tah, dina basa Indonesia mah, mun éta kalimah rék dijenukkeun, ungkarana téh jadi:*Anak-anak membeli buku.Tapi, dina basa Sunda mah teu bisa ditulisna jadi kieu:*Budak-budak meuli buku.Mun hayang dirobah jadi kalimah jenuk, ilaharna subyékna téh ditambahan sisipan al atawa ar, jadi:*Barudak meuli buku.Tapi tétéla geuning, teu kabéh kecap dina posisi subyék bisa ditambahan sisipan al/ar. Contona:*Guru meuli buku.Teu bisa jadi:*Garuru meuli buku.Dina kasus kawas kieu, ilaharna anu dirobah jadi jenuk téh prédikatna, jadi:*Guru mareuli buku.Conto séjén anu dijenukkeun prédikatna upamana waé:*Fikminer marostingkeun karyana. *Kamar mani lalega pisan.*Mobil marogok dina tanjakan.